Brass

Inleiding
Welkom in het 18e eeuwse Lancashire. De wereld staat op het punt te veranderen van wat we middeleeuws zouden noemen tot wat we kennen als de moderne tijd. Deze verandering wordt bekend als de industriële revolutie, hoewel de historici er nog een tijd over zullen doen om deze naam te verzinnen.
Lancashire werd het centrum van de katoenindustrie in deze periode, door de vindingrijkheid van Crompton, Arkwright, Watt en anderen. Stoomkracht werd gecombineerd met nieuwe machines, katoenmolens werden gebouwd, en in mijnen werd dieper gedolven om de kolen te leveren voor deze energievretende machines. Om kolen te vervoeren zijn kanalen nodig, later spoorrails, en zo brengt de ene uitvinding de andere.
“Brass” is mijn poging om dit verhaal te vertellen in spelvorm. De naam komt van het gezegde ‘where there’s muck there’s brass’, (uitgesproken met een Yorkshire accent), waarbij brass de lokale term is voor geld.

Brass is een spel voor drie of vier spelers en duurt ongeveer twee uur om te spelen. Het spel is verdeeld in twee perioden, de kanaalperiode, en de spoorperiode. Elke periode is onderverdeeld in een aantal fasen. De actie fase staat centraal in elke periode. Je hebt een aantal handkaarten die je kunt gebruiken om verschillende industrieën te bouwen, en de transportverbindingen er tussen. Overwinningspunten worden behaald bij winstgevende industrieën, met als winnaar de speler die aan het einde van het spel de meeste overwinningspunten heeft.
De regels zijn gestructureerd om je te helpen het spel zo snel mogelijk op te zetten. De hoofdregels zijn kort en bondig weergegeven, terwijl meer details en voorbeelden verder achter in de regels staan.
Martin Wallace

Het spel starten
* Elke speler kiest de industriefiches en houten schijven van één kleur. Elke speler plaatst één houten schijf op het £0 vakje van het inkomsten/overwinningspunten spoor. Je legt je overwinningspunten fiches even aan de kant, omdat deze pas nodig zijn aan het eind van de eerste periode. Je rangschikt je industriefiches in stapels van hetzelfde type. In elke stapel worden de industriefiches geordend op techniekniveau, met het laagste techniekniveau boven en het hoogste techniekniveau onder.
* Plaats één zwart kolenblokje op elk vakje van het kolen claimspoor. Plaats één oranje ijzerblokje op elk vakje van het ijzer claimspoor. Leg de overige blokjes aan de kant, deze vormen de voorraad. Plaats de zwarte markeersteen op het bovenste vakje van het katoen claimspoor.
* Schud de “verre markt” tegels, en plaats ze met de bootzijde naar boven op hun plaats op het speelbord, rechtsonder.
* Kies de startspeler op een manier naar keuze. Vanaf deze speler wordt kloksgewijs verder gespeeld in de eerste beurt. Markeer de spelersvolgorde door van iedere speler een houten schijf te plaatsen op het spelersvolgorde spoor, rechtsboven.
* De plastic geldfiches worden in de bank gelegd, naast het speelbord. Elk zilveren fiche is £5 waard, en elk koperen fiche £1. Elke speler start met £30.

Je bent nu klaar om te beginnen.

Het spelverloop
Het spel is verdeeld in twee perioden, de kanaalperiode, en de spoorperiode. Elke periode bestaat uit de volgende fasen:
1. Kaarten
2. Speleracties
Inkomsten
Speel kaarten in spelersvolgorde
Bepaal spelersvolgorde voor de volgende ronde
Handkaarten aanvullen
3. Overwinningspunten
4. Nieuwe periode
Het spel eindigt na de spoorperiode.

Fase 1: Kaarten
Schud alle kaarten samen. Deel de kaarten tot iedere speler er acht heeft. Verwijder nu het volgende aantal kaarten uit de overgebleven stapel.
- Bij 4 spelers: in de kanaalperiode 6 kaarten en in de spoorperiode 2 kaarten.
- Bij 3 spelers: in de kanaalperiode 9 kaarten en in de spoorperiode 6 kaarten.
Leg deze kaarten ongezien aan de kant. De resterende kaarten worden gedekt geplaatst op het daarvoor bestemde vak op het speelbord.

Fase 2: Speleracties
De speleractie fase bestaat uit een aantal ronden, welke afhankelijk is van het aantal spelers. Bij 4 spelers bestaat elke periode uit 8 ronden, en bij 3 spelers zijn er 10 ronden per periode.
Elke ronde omvat de volgende stappen:
• Inkomsten
• Speel kaarten in spelersvolgorde
• Bepaal spelersvolgorde voor de volgende ronde
• Handkaarten aanvullen
Herhaal deze volgorde tot alle spelers al hun kaarten hebben gespeeld.

STAP Inkomsten
De positie van je houten schijf op het inkomsten/overwinningspunten spoor geeft aan hoeveel geld je van de bank mag nemen. Als je inkomstenniveau negatief is, dan moet je dat bedrag betalen aan de bank. Als je niet genoeg geld in handen hebt om dit te betalen, dan moet je één van je industriefiches (naar eigen keuze) van het speelbord verwijderen. Je ontvangt een geldbedrag, dat de afgeronde helft is van de kosten om dit industriefiche te bouwen. Vervolgens gebruik je dit geld om voor je negatieve inkomstenniveau te betalen. Het kan voorkomen dat je meer dan één industriefiche van het speelbord moet verwijderen.
Je begint het spel met geen inkomsten!

Inkomstenniveau
Wanneer je een industriefiche omdraait, verplaats je direct je houten schijf op het inkomsten/ overwinningspunten spoor zoveel plaatsen als de waarde van het getal in de gouden cirkel. Wanneer je een industriefiche kunt omdraaien hangt af van het type, en zal later uitgebreider worden uitgelegd. Je inkomstenniveau wordt telkens gereduceerd als je een lening neemt. Je kunt nooit meer dan £30 inkomsten krijgen.



STAP Speel kaarten in spelersvolgorde
Elke speler voert een set acties uit in de spelersvolgorde. Elke speler voert al zijn acties uit voordat de volgende speler aan de beurt is. Als elke speler zijn acties heeft uitgevoerd, is deze stap voorbij. Een set acties bestaat uit het spelen van een kaart, dan het uitvoeren van een actie met die kaart, vervolgens het spelen van een tweede kaart, en het uitvoeren van een tweede actie. Elke speler speelt dus twee kaarten en voert twee acties uit per beurt.
UITZONDERING: In de eerste beurt van de kanaalperiode speel je slechts één kaart. Je kunt twee acties tot één combineren (zie onder).
Alle gespeelde kaarten worden geplaatst op de aflegstapel.
Met elke kaart kun je één actie uitvoeren. De beschikbare acties zijn:
• Industrie bouwen
• Kanaal- of spoorverbinding bouwen
• Ontwikkeling
• Katoen verkopen
• Lening nemen
Je kunt er ook voor kiezen om geen actie uit te voeren, en evengoed een kaart af te leggen. Je mag dezelfde actie herhalen. Het type kaart dat je speelt heeft alleen effect op je opties als je er voor kiest om industrie te bouwen.

ACTIE Industrie bouwen

Om een industriefiche te bouwen op een bepaalde plaats, moet
a) je een kaart spelen die je toestaat om daar te bouwen
b) het symbool op het industriefiche gelijk aan het symbool op de bouwplaats
c) je steenkool kunnen vervoeren naar die locatie als dat nodig is
d) je een ijzerblokje kunnen nemen als dat nodig is
e) je de volledige bouwkosten voor het industriefiche kunnen betalen, eventueel inclusief bijkomende kosten die gemaakt worden als een goederenblokje wordt genomen van één van de claimsporen.

De juiste kaart spelen Er zijn twee types kaarten, locatiekaarten en industriekaarten. Een locatiekaart geeft je recht om te bouwen op die locatie. Met een industriekaart mag je dat type industrie bouwen maar alléén op locaties waarmee je een verbinding hebt. In de kanaalperiode mag je op elke locatie bouwen waarmee je een verbinding hebt door een eigen kanaalverbinding. In de spoorperiode mag je op elke locatie bouwen waarmee je een verbinding hebt door een eigen spoorverbinding of waar je al een industriefiche hebt gebouwd. Als je een industriekaart speelt als je eerste bouwkaart, dan mag je bouwen op elke locatie waarvan het symbool overeenkomt met het symbool op de kaart.
BELANGRIJK: Er is een “virtuele” verbinding tussen Liverpool en Birkenhead die hetzelfde fungeert als een eigen kanaal- of spoorverbinding. Deze kan niet worden gebruikt om steenkool over te vervoeren of katoen te verkopen.

Gelijke symbolen Elke locatie heeft een aantal bouwplaatsen. Elke bouwplaats bevat één of twee symbolen. In alle gevallen moet het symbool op het industriefiche dat je bouwt gelijk zijn aan één van de symbolen op de bouwplaats waar je het fiche wilt bouwen.

Steenkool vervoeren Als op het industriefiche dat je wilt bouwen een zwart steenkoolblokje staat afgebeeld, dan moet je in staat zijn om één steenkoolblokje naar die locatie te vervoeren. Er zijn twee manieren om aan steenkool te komen: steenkolenmijnen en het steenkool claimspoor. Indien mogelijk moet je altijd een steenkoolblokje uit een steenkolenmijn in Lancashire nemen. Die mijn kan van elke speler zijn. Als er geen steenkolenblokje meer in Lancashire ligt dat je legaal kunt nemen, neem je er één van het steenkool claimspoor. Er zijn twee gevallen waardin je geen steenkool uit Lancashire kunt nemen; je hebt geen kanaal- of spoorverbinding met een steenkolenmijn of er zijn geen steenkolenblokjes meer in Lancashire. Als je wel steenkool kunt nemen uit Lancashire moet je dat nemen van de dichtstbijzijnde steenkolenmijn; degene die de minste kanaal- of spoorverbindingen verwijderd is van je bouwlocatie. In geval van gelijke lengte mag je kiezen van welke steenkolenmijn je steenkool neemt. Steenkool wordt vervoerd over gebouwde kanaal –of spoorverbindingen naar de potentiële bouwlocatie. Je kunt steenkool ook vervoeren via een “externe locatie”. Als het steenkolenblokje de bouwplaats heeft bereikt, wordt het teruggelegd in de voorraad. Als je geen steenkool kunt vervoeren vanuit Lancashire, moet je het nemen van het steenkool claimspoor. Om dit te kunnen doen moet je bouwplaats verbonden zijn met een gebouwde haven door een kanaal- of spoorverbinding. Dit kost extra geld, zoals staat aangegeven op het steenkool claimspoor. Als er geen steenkoolblokjes meer liggen op het steenkool claimspoor, mag je er één uit de voorraad nemen voor £5. Dit wordt beschouwd alsof je het steenkoolblokje van het steenkool claimspoor neemt.
Als je het laatste steenkoolblokje uit een mijn neemt, dan draai je het fiche om naar de andere kant. De eigenaar van de mijn verplaatst zijn houten schijf op het inkomsten/overwinningspunten spoor direct zo veel plaatsen vooruit als het getal in de gouden cirkel aangeeft.
Je hoeft een andere speler nooit te betalen als je steenkool uit hun mijn neemt. Je mag steenkool vervoeren over kanaal- of spoorverbindingen van andere spelers zonder dat je die daarvoor moet betalen.

IJzer nemen Als op het industriefiche dat je wilt bouwen een oranje ijzerblokje staat afgebeeld, dan moet je ergens een ijzerblokje vandaan nemen. Indien mogelijk moet je altijd een ijzerblokje uit een ijzergieterij in Lancashire nemen, die mogelijk van een andere speler is. Je hoeft geen verbinding met de ijzergieterij te hebben door een kanaal- of spoorverbinding. Je hoeft geen ijzerblokje te nemen van de dichtstbijzijnde ijzergieterij. Als er geen ijzerblokjes meer verkrijgbaar zijn in Lancashire, dan neem je er één van het ijzer claimspoor. Dit kost extra geld, zoals aangegeven op het ijzer claimspoor. Als er geen ijzerblokjes meer liggen op het ijzer claimspoor, mag je er één uit de voorraad nemen voor £5. Nadat het ijzerblokje is genomen, wordt het weer teruggelegd in de voorraad.
Als je het laatste ijzerblokje uit een ijzergieterij neemt, dan draai je het fiche om naar de andere kant. De eigenaar van de ijzergieterij verplaatst zijn houten schijf op het inkomsten/overwinningspunten spoor direct zo veel plaatsen vooruit als het getal in de gouden cirkel aangeeft.
Je hoeft een andere speler nooit te betalen als je ijzer uit hun ijzergieterij neemt.

Betalen voor een industriefiche Je moet de volledige kosten van het industriefiche, plus eventuele bedragen voor steenkool en ijzer betalen, zoals hier onder beschreven. Dit geld wordt gelegd in je “uitgegeven geld” vak op het speelbord.

Overige bouwbeperkingen Een aantal beperkingen bij wat en waar je kunt bouwen:
Je moet altijd het bovenste industriefiche van één van je vijf stapels bouwen.
Je kunt geen industriefiche bouwen met techniekniveau nul. Elk industriefiche met een kanaalsymbool er op kan alleen gebouwd worden in de kanaalperiode, dus je kunt geen industriefiches van techniekniveau één bouwen in de spoorperiode. Elk industriefiche met een spoorsymbool er op kan alleen gebouwd worden in de spoorperiode.
Op elke bouwplaats in een locatie kan slechts één industriefiche liggen. In de kanaalperiode mag elke speler slechts één industriefiche per locatie bouwen. In de spoorperiode is de enige beperking van het aantal industriefiches dat een speler mag bouwen, het aantal beschikbare bouwplaatsen in die locatie.
Als je een industriefiche bouwt leg je die altijd met de zijde boven waarop de aanschafprijs staat.

Katoen molens Katoen molens produceren textiel, die je kunt verkopen in de haven. Katoen verkopen is een actie en heeft tot gevolg dat het industriefiche wordt omgedraaid naar de andere zijde.

Havens Havens zorgen er voor dat katoen molens hun producten kunnen verkopen. Als een haven wordt gebruikt om katoen te verkopen, wordt het industriefiche omgedraaid naar de andere zijde. Je kunt ook een steenkoolblokje van het steenkool claimspoor nemen via een haven.

Steenkolenmijnen Steenkolenmijnen zijn de leveranciers van steenkoolblokjes. Als je een steenkolenmijn bouwt, plaats je er zoveel steenkoolblokjes op als staat aangegeven op het industriefiche. Het industriefiche van een steenkolenmijn wordt omgedraaid naar de andere zijde als alle steenkoolblokjes er van zijn verwijderd.
BELANGRIJK: Als op het moment dat je jouw steenkolenmijn bouwt, deze verbonden is met een gebouwde haven, dan MOET je onmiddellijk steenkoolblokjes hier van verplaatsen naar alle lege plaatsen op het steenkool claimspoor. Voor elke lege plaats die je vult krijg je het bedrag van de bank dat staat, links van de lege plaats die je opvult. Je vult van beneden naar boven. Dit bedrag krijg je pas, nadat je jouw steenkolenmijn hebt betaald, het kan niet worden gebruikt om de bouwkosten mee te betalen. Let op dat als je steenkolenmijn niet is verbonden met een gebouwde haven als je deze bouwt, maar later alsnog wordt verbonden met een gebouwde haven, je GEEN steenkoolblokjes mag verplaatsen naar het steenkool claimspoor.

IJzergieterij IJzergieterijen zijn de leveranciers van ijzerblokjes. . Als je een ijzergieterij bouwt, plaats je er zoveel ijzerblokjes op als staat aangegeven op het industriefiche. Het industriefiche van een ijzergieterij wordt omgedraaid naar de andere zijde als alle ijzerblokjes er van zijn verwijderd.
BELANGRIJK: Op het moment dat je jouw ijzergieterij bouwt, dan MOET je onmiddellijk ijzerblokjes hier van verplaatsen naar alle lege plaatsen op ijzer claimspoor. Voor elke lege plaats die je vult krijg je het bedrag van de bank dat staat, links van de lege plaats die je opvult, net zoals bij de steenkool.

Scheepswerven Scheepswerven hebben geen speciale functie, ze zijn simpelweg een goede manier om overwinningspunten te ontvangen. Zodra je een scheepswerf bouwt, draai je het industriefiche om naar de andere zijde. Let op dat je gedurende de kanaalperiode, je alleen een scheepswerf kunt bouwen in Liverpool omdat Birkenhead en Barrow-in-Furness alleen verbonden zijn door een spoorverbinding.

Industriefiches overbouwen Je kunt altijd op een plaats bouwen waar al een eigen industriefiche ligt zolang het nieuwe industriefiche hetzelfde type is en een hoger techniekniveau heeft. Het oude industriefiche wordt verwijderd, samen met eventuele blokjes.
Je mag de steenkolenmijn van een andere speler overbouwen met een eigen steenkolenmijn, alleen als er geen steenkolenblokjes in Lancashire en op het steenkool claimspoor meer zijn.
Je steenkolenmijn moet een hoger techniekniveau hebben dan degene die je vervangt.
De bovenstaande regel geldt ook voor de ijzergieterij als er geen ijzerblokjes in Lancashire en op het ijzer claimspoor meer zijn. Inkomsten worden nooit gereduceerd door het verwijderen van een industriefiche.

Acties combineren Je kunt twee acties combineren in één actie. In deze ene actie kun je bouwen in elke beschikbare plaats in Lancashire. Je moet je nog steeds houden aan de regels van het bouwen van een industriefiche. Je moet tevens twee kaarten spelen.

ACTIE Kanaal- of spoorverbinding bouwen

De specifieke kaart die je hebt gespeeld om deze actie te kiezen heeft geen invloed op waar je een verbinding kunt bouwen. Je kunt een kanaal- of spoorverbinding bouwen op elke plaats die aansluit op één van je industriefiches of op een plaats waar je al een kanaal- of spoor verbinding mee hebt.
Kanalen kunnen alleen gebouwd worden op kanaalverbindingen. In de kanaalperiode zijn de enige verbindingen die je kunt bouwen kanaalverbindingen.
Sporen kunnen alleen gebouwd worden op spoorverbindingen. In de spoorperiode zijn de enige verbindingen die je kunt bouwen spoorverbindingen. Voor elke spoorverbinding is één steenkoolblokje nodig, die vervoerd moet worden naar één van de twee locaties waar de spoorverbinding tussen is gebouwd. Zoals bij het bouwen van industrie, moet dit steenkool blokje via spoorverbindingen vervoerd worden naar de uiteindelijke bestemming, en moet indien mogelijk eerst van Lancashire worden genomen.
Je kunt een spoorverbinding bouwen vanaf een externe locatie waarop je aangesloten bent.
Je kunt twee spoorverbindingen bouwen in één actie. Dit kost £15. Je hebt nog steeds één steenkoolblokje per gebouwde spoorverbinding nodig. Je kunt nooit twee kanaalverbindingen in één actie bouwen.

ACTIE Ontwikkeling

De specifieke kaart die je hebt gespeeld om deze actie te kiezen heeft geen invloed op welke ontwikkeling je kunt doorvoeren. In één actie kun je één of twee industriefiches van boven van je stapels verwijderen en afleggen. Deze mogen van dezelfde of verschillende stapels komen. Voor elk industriefiche dat je verwijdert, moet je ook een ijzerblokje van het bord nemen. Kijk in de regels waar je de ijzerblokjes vandaan kunt halen. Je kunt nooit industriefiches toevoegen aan je stapels.

ACTIE Katoen verkopen

De specifieke kaart die je hebt gespeeld om deze actie te kiezen heeft geen invloed op je mogelijkheid om katoen te verkopen. Je mag katoen verkopen van elk van je openliggende molens. Elke molen moet verkopen aan een openliggende haven of verre markt. Behandel elke molen waarmee je verkoopt apart.
Om te verkopen aan een openliggende haven, moet je ermee zijn verbonden. Katoen verkopen zorgt er voor dat zowel de openliggende haven als ook de molen wordt omgedraaid. Je kunt katoen verkopen aan een haven van een andere speler, dit kan niet worden geweigerd. Je hoeft niet te verkopen aan de dichtstbijzijnde haven, je mag een route volgen via openliggende havens naar de haven aan welke je wilt verkopen. Om aan een verre markt te verkopen moet je molen verbonden zijn met een gebouwde haven. Een verkoop houdt in dat de bovenste tegel van de verre marktstapel wordt omgedraaid en de zwarte markeersteen op het katoen claimspoor zoveel plaatsen omlaag wordt verplaatst als aangegeven op de tegel. Als de markeersteen nog niet helemaal onderaan is, mag je jouw molen omdraaien. Je verdient dan het geldbedrag zoals aangegeven aan de zijkant van het katoen claimspoor. Dit gebeurt telkens als je aan deze markt verkoopt. Leg de tegel die je verwijdert onder de stapel. Als de zwarte markeersteen het onderste veld van het katoen claimspoor heeft bereikt, dan draai je jouw molen niet om. Er kan geen katoen meer verkocht worden aan de verre markt door ELKE speler gedurende de rest van de periode, en alle verre markttegels worden verwijderd van het speelbord.

ACTIE Lening nemen

De specifieke kaart die je hebt gespeeld om deze actie te kiezen heeft geen invloed op hoeveel geld je kunt lenen. Je mag een meervoud van £10 nemen van de bank, met een maximum van £30. Voor elke £10 die je neemt moet je jouw houten schijf één kleurbaan omlaag zetten op het inkomsten/overwinningspunten spoor. Het is niet mogelijk om lager dan -£10 te gaan. Je kunt geen lening meer nemen als de kaartenstapel is uitgeput in de spoorperiode.

STAP Spelersvolgorde

De spelersvolgorde wordt aangepast aan de hand van het geldbedrag dat elke speler deze ronde heeft uitgegeven, de speler die het minst heeft uitgegeven gaat eerst en de speler die het meest heeft uitgegeven gaat laatst. De uitgegeven bedragen kunnen worden vastgesteld in het “uitgegeven geld” vak. Bij een gelijke stand blijft de speler die in de voorgaande spelersvolgorde eerder was, nu ook eerder aan de beurt. Verwijder nu al het geld uit de “uitgegeven geld” vakken en leg het terug in de bank.

STAP Hand aanvullen

Elke speler vult zijn hand aan tot acht kaarten in totaal. Als de kaartenstapel is uitgeput worden geen kaarten genomen. Je speelt dan verder met de overgebleven kaarten in je hand. Als alle spelers al hun resterende kaarten hebben gespeeld eindigt de periode en ga je verder met de volgende fase.

Fase 3: Overwinningspunten
Elke kanaal –en spoorverbinding is zoveel overwinningspunten waard als het aantal gouden cirkels in de twee locaties die het verbindt. Elk industriefiche heeft één gouden cirkel op de achterkant. Elke externe locatie heeft twee gouden cirkels. Er zijn ook twee gouden cirkels in Blackpool, Southport en Northwich. Elk industriefiche is zoveel overwinningspunten waard als het getal in de zeshoek aangeeft. Alleen omgedraaide fiches leveren overwinningspunten op. Als het het einde van de spoorperiode is, scoren de spelers ook één overwinningspunt voor elke £10 die ze op hand hebben. Alle spelers markeren hun overwinningspunten op het inkomsten/overwinningspunten spoor met hun overwinningspuntenschijfje. Gebruik het tweede schijfje als je meer dan honderd punten haalt.





Fase 4: Einde van een periode

Als je aan het eind bent van de kanaalperiode, verwijder dan alle kanalen en industriefiches met techniekniveau 1, samen met eventuele blokjes die er op liggen, van het speelbord. Kanaalverbindingsfiches worden aan de spelers teruggegeven. De industriefiches die werden verwijderd worden afgelegd. Je past je inkomstenniveau niet aan als je een industriefiche verwijdert. Schud alle “verre markt” tegels en vorm een nieuwe stapel. Plaats deze op het daarvoor bestemde vak op het speelbord. Zet de zwarte markeersteen op de bovenste plaats op het katoen claimspoor. Nu begint de spoorperiode. Let op dat je twee kaarten speelt in de eerste beurt van de spoorperiode. Vergeet niet om kaarten te verwijderen van de stapel. Als je aan het eind bent van de spoorperiode is het spel afgelopen.

Einde van het spel
Het spel eindigt aan het eind van de spoorperiode. De speler met de meeste overwinningspunten is de winnaar. In geval van een gelijkspel wint de speler met het hoogste inkomstenniveau. Als er nog steeds sprake is van gelijkspel wint de speler met het meeste geld in handen. Als er daarna nog steeds sprake is van gelijkspel, kijk dan naar de spelersvolgorde voor de volgende ronde. De speler die eerder aan de beurt zou zijn geweest, wint het gelijkspel.

Vertaald door: William Donks